De groei van Hillegersberg van ca. 1880 - 1941

Rond 1880 begon de groei en ontwikkeling van Hillegersberg als forensengemeente van Rotterdam. In 1885 telde Hillegersberg 2.000 inwoners. De bevolking was vooral agrarisch georiënteerd. Er waren ook wel andere ambachten. Zo waren er bijvoorbeeld de 'zakkenwassers': jute zakken, waarin verschillende goederen werden opgeslagen, werden in de plassen uitgewassen.

Rotterdammers gingen ‘het buiten’ Hillegersberg ontdekken. Rijkeren zij kochten de inmiddels verwaarloosde en in vervalgeraakte Hillegersbergse buitens, sloopten deze en bouwden nieuwe eigentijdse villa’s en herenhuizen.

Minder welgestelden zochten ontspanning in de landelijk gelegen, waterrijke gemeente. Langs de Straatweg (tot 1916 Bergweg geheten) verrezen pleziertuinen waar op zomerse zondagen aan de Bergse Plassen worden doorgebracht. Een van de meest geliefde pleziertuinen was De Tuin van Vrouw Romein. In 1880 begon Vrouw Romein een koffiehuis in een boerenwoning op het terrein van het voormalige Lommerrijk, vlak bij de Tivolibrug. Er waren schommels en rekstokken. Roeibootjes waren te huur. Iets verderop lag de theetuin Tivoli. In het speeltuintje daar was een draaimolen. Weer verderop (vanuit Rotterdam gezien) was er de jardin de plaissance. De naam Tivoli is wel bijzonder... lees Tivoli eens van achter naar voren, je krijgt dan ilovit: I lov' it!

In 1882 was Gerardus Adrianus Freericks (1825-1904) daar begonnen met de exploitatie van wat in de volksmond bekend stond als "de tuin van Freericks". Deze tuin hoorde bij het logement "Het Wapen van Holland" aan de Bergse Dorpsstraat (anno 1799). Hier waren vele attracties: een wandeltuin, een “Chinees paviljoen”, een speeltuin en een draaimolen, hoge ijzeren hobbelpaarden, waterfietsen en roeiboten. Freericks had al voor 1882 een onmibus naar zijn restaurant laten lopen, vanaf 1882 reed een paardentram vanuit de stad over de Bergweg naar eindpunt Tivolibrug. De tram bracht de mensen naar de plassen, 's zomers om er te varen en 's winters om er te schaatsen. Overigens waren ook de theetuinen menigmaal het einddoel. Een extra vreugde was het als een rit in de open tram kon worden gemaakt. In Hillegerberg kon men ook weer verder reizen naar Bergschenhoek en Bleiswijk. Op 23 januari 1934 werd "het Wapen van Holland" door brand verwoest.

In april 1897 bechreef J. Stout in "Omgeving en geschiedenis" het aldus: "Een geliefkoosde wandeling van vele Rotterdammers is de Bergweg. Heerlijk wordt hij beschaduwd door een dubbele rij boomen. Aan weerskanten liggen mooie vila's met keurig aangelegde tuinen. Verscheidene speeltuinen geven gelegenheid tot verfrissing en vermaak. Schommels, wippen, rekstokken, ringen en andere toestellen lokken de kinderen en ook wel volwassenen tot spelen. Tot roeien is er eveneens gelegenheid, roeien op de uitgestrekte Bergsche plassen. 's Winters vermaken zich duizenden schaatsenrijders op de spiegelgladde banen. De grootste tuin van vermaak ligt aan het einde van den Bergweg in het dorp Hillegersberg. Een tram en een tram-omnibus voeren gestadig de reizigers van Rotterdam naar Hillegersberg en terug.".

In 1904 telde Hillegersberg 7.000 inwoners. De grens tussen Hillegersberg en Rotterdam lag oorspronkelijk aan het einde van de Bergweg, grote delen van het huidige Rotterdamse Oude Noorden hoorden bij Hillegersberg.

Grotere woningbouwprojecten vonden rond en na 1900 plaats in het Kleiwegkwartier. Door de 'overdracht' van het gebied tussen de Ceintuurbaan en de Heulbrug aan Rotterdam liep het inwonertal in 1920 terug tot 5.000. Daarna groeide de gemeente weer sterk: in 1931 15.000, in 1936 21.000 tot 26.000 in 1941. Hillegersberg had een grote antrekkingskracht voor nieuwe welgestelde bewoners,onder andere vanwege de Bergse Plassen, en trekpleisters als het Plaswijckpark en Lommerrijk. Rond 1930 werd gebouwd in het Berglustkwartier, het noordelijk gedeelde van de Burgemeester Le Fèvre de Montignylaan en in het gebied rond de Statenlaan.
Zo was het agrarische karakter van de gemeente omgeslagen naar dat van een forensengemeenschap. De verhoudingen tussen mensen veranderden, ze werden anoniemer, zakelijker. Een beeld van het Hillegersberg van deze tijd is te zien de gemeentegids van 1937: http://www.terbregge.nl/index.php?option=com_flashmagazinedeluxe&view=magazine&id=5&tmpl=component.

Met de ruim 26.000 inwoners beschouwde Hillegersberg zich meer en meer als een stedelijke gemeente. Hillegersberg hoorde in 1941 in grootte tot de top-10 van de provincie Zuid-Holland. Er waren goede verbindingen met de stad. Na het bombardement van Rotterdam was lijn 10 op 28 mei 1940 de eerste tram die over op de Coolsingel reed, van Hillegersberg in de richting van de Westzeedijk naar Spangen, zij het overigens met gesloten deuren. op 1 augustus1941 zou Hillegersberg zijn zelfstandigheid verliezen en onderdeel worden van Rotterdam.

 

 

'Beroemde' Hillegersbergenaren

Cornelis Nicolaas Abraham (Nelis) Loos (1863-1942) opent in 1916 zijn "Theeschenkerij en Sociëteit Plaswijck", de voorloper van het grootschalige recreatiepark aan de Bergse Achterplas, het Plaswijckpark, dat in 1923 wordt geopend. De oude villa aan de Straatweg waarin hij ooit een theeschenkerij begon, is het latere Raadhuis van Hillegersberg. Dit pand, waar later ook de Deelgemeente zich vestigde, heeft -zeer toepasselijk- het adres: C.N.A. Looslaan 1. Loos vestigde zich eind 1918 in Hillegersberg. Hij liet villa "Vogelzang" bowen, tegenover het voormalige Raadhuis: Straatweg 266. De villa bestaat niet meer. Het Plawijckpark zorgt er al snel voor dat Hillegersberg weer het ontspanningsoord wordt zoals ten tijde van Freericks.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

<bijgaande schildering en foto tonen Chris van den Berg die, in 1935, het gemeentearchief Hillegersberg ging beheren.

Dit werd later "het Prentenkabinet" dat sinds de annexatie van Hillegersberg- door Rotterdam (1941)- wordt beheerd door het Gemeentearchief Rotterdam.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De stichting Histories Hillegersberg organiseerde in 2010 in de toenmalige bibliotheek een kleine tentoonstelling over de plaatselijke (voormalige) limonade fabriek "Sunrise"

www.sunrisefrisdranken.nl

  

 

  

 

 Marius Johannes Richters (1878 - 1955), was een Hillegersbergs schilder, tekenaar, graficus en glazenier. Hij werd opgeleid aan de Rotterdamse academie voor beeldende kunst. Hij schilderde in en rond Rotterdam haven- en straattaferelen, feesten bij lamplicht, pittoreske marktscènes en polderlandschappen.  Aanvankelijk woonde

Richters in Rotterdam, vlak voor de Tweede Wereldoorlog vestigde hij zich in Hillegersberg. Richters was medeoprichter van de kunstenaarsgroep De Branding, ook was hij lid van de kunstenaarsvereniging R 33. Hij behoorde tot de schilders die in 1918 de opdracht kregen om wandschilderingen voor de Rotterdamse raadzaal te maken.  In de raadzaal van het stadhuis van Rotterdam hangen verschillende van zijn schilderijen. Als graficus maakte Richters stadsgezichten, haventaferelen en religieuze prenten, ook tekende hij onder andere politieke prenten. Kort voor het bombardement van Rotterdam in de Tweede Wereldoorlog maakte Richters een panoramatekening van de stad Rotterdam vanaf de toren van het stadhuis. Als glazenier maakt hij gebrandschilderde ramen voor de Zuiderkerk maar die zijn bij het bombardement verloren gegaan. Werk van Richters is te vinden in het Museum Boijmans Van Beuningen. Tentoonstellingen van Richters vonden plaats in o.a het Stedelijke Museum van Amsterdam (1923, 1938, 1957), Museum Boijmans Van Beuningen (1948, 1961), het Gemeentemuseum van den Haag (1964), het Van Gogh Museum (1978) en het Schielandhuis in Rotterdam (2005). Richters overleed in 1955 en werd begraven naast de Hillegondakerk in Hillegersberg.

 

Een tijd (en studie-)genoot is Gerrit Willem van Yperen, geboren in 1882 in Hillegersberg. Van Yperen tekende, schilderde, maakte aquarellen en etste. Hij maakte portretten, nauwkeurig uitgewerkte stads- en dorpsgezichten, stillevens en landschappen. Hij was o.a. lid van de Rotterdamse Kunstenaars Sociëteit. Hij overleed in 1955 in Barbados. Ook Sebastiaan Bokhorst (1897-1971) was een verdienstelijk schilder uit Hillegersberg. Hij is daar geboren en getogen. Bokhorst had ook de gedegen opleiding aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Rotterdam gevolgd. Verschillende taferelen in het centrum van het dorp en in de landelijke omgeving zijn door hem vastgelegd. Bijzonder zijn ook schilderijen van de restauratie van de Hillegondakerk rond 1941.

 

Een andere in Hillegersberg getogen schilder, beeldhouwer en graficus was Herman Frederik Bieling. Hij is op 21 juni 1887 geboren in Rotterdam, maar in zijn tienertijd met zijn ouders verhuisd naar Hillegersberg. Hij heeft Hillegersbergs werk gemaakt van ca. 1909-1920. In 1917 behoorde Bieling tot de oprichters van de Federatie van Beeldende Kunstenaars De Branding. In 1920 trouwde hij en verhuisde, maar in 1927 vestigde hij zich weer met vrouw en twee kinderen in Hillegersberg. In deze jaren maakte hij ook veel werk met Hillegersberg als onderwerp. In 1933 ontwierp Bieling de staande klok, het cadeau dat C.N.A. Loos kreeg bij zijn 70ste verjaardag en als huldeblijk voor Loos' werk voor Plaswijckpark. De klok kreeg plaats in de voortuin van de villa van Loos en staat nu nog steeds in het Plaswijckpark. Bieling vestigde zich in 1937 in Rhoon. Daar is hij in 1964 overleden.

 

Er is ook een andere eerbiedwaardige Hillegersbergenaar met dezelfde naam als de eerder genoemde Willem van den Hoonaard: Siem (Simon) van den Hoonaard, geboren op 11 oktober 1900. Siem van den Hoonaard volgde na zijn dagelijkse werk als juwelenzetter de avondopleiding aan de Academie van Beeldende Kunsten en Technische Wetenschappen in Rotterdam. Hij werd een bekend edelsmid en vestigde hij zich na 1928 als zelfstandig ontwerper en beeldend kunstenaar in Hillegersberg. Siem van den Hoonaard vervaardigde kleine sieraden, gebruiksvoorwerpen en plastieken. Van den Hoonaards bekendste werk is het masker dat zich nu bevindt in het Museum Boijmans Van Beuningen. Van den Hoonaard was ook een van de kunstenaars die een bijdrage leverde aan het passagiersschip de Nieuw Amsterdam van de Holland-Amerika Lijn. Van den Hoonaard overleed na een langdurige ziekte op 37-jarige leeftijd en werd op 15 augustus 1938 in Hillegersberg begraven. In augustus 1940 schreef de Rotterdamse kring van beeldende kunstenaars R33, voor wie hij de verenigingsring ontwierp, aan het gemeentebestuur van Hillegersberg dat zij graag voor wijlen hun lid S. van den Hoonaard “een gedenkteken in de plaats zijner geboorte en inwoning opgericht” zagen. Het monument zou ontworpen worden door Piet van Stuivenberg. Het gemeentebestuur ging akkoord met de plaatsing van een monument aan het Burg. Le Fèvre de Monignyplein, maar waarschijnlijk is het er door de oorlogsomstandigheden niet van gekomen.

 

Een andere kunstenaar uit deze tijd wiens naam verbonden is aan Hillegersberg is de beeldhouwer/ schilder Hendrik Chabot (1894-1949). Ook Henk Chabot sloot zich aan bij de kunstenaarsgroep R 33. Hij woonde en werkte lange tijd nabij Hillegersberg: in 1934 vestigde hij zich aan de Rotte in Bergschenhoek. Een collectie van de werken van Chabot is vele jaren op afspraak te zien geweest in het woonhuis/ museum Hendrik Chabot aan de Berglustlaan in Hillegersberg. Sinds 1993 is het Chabotmuseum gevestigd in een villa in het Rotterdamse Museumpark.

 

Zeer vermeldenswaard is ook Adrianus van der Plas (1899-1974). Hij was een veelzijdig kunstenaar, vanaf ca 1935 tot een paar jaar voor zijn overlijden in 1974 woonde en werkte hij op de Stadhouderslaan 32 in Hillegersberg. Van der Plas en Chabot kenden elkaar goed en hebben veel met elkaar opgetrokken. Van der Plas schilderde zo'n 400 portretten, veelal in opdracht. Een bekend werk van Van der Plas is het schilderij van Konigin Juliana dat in de B&W-kamer op het stadhuis van Rotterdam hangt. Ook schilderde hij havengezichten en maakte beelden, plaquettes, gevelstenen en glas-in-loodramen. Het Rotterdamsch Nieuwsblad schreef in 1969: "Van der Plas heeft de stad 'gedecoreerd' zoals weinigen voor hem hebben gedaan.

 

 

 

 

 

 

 

 

Word donateur van de Stichting Histories Hillegersberg: NL68 RABO 0171 9047 53